بخش سوم دانش نامۀ جنگندۀ F-14 TOMCAT
شرحی بر قابلیتهای خاص تامکت :
بالهای با زاویه ی متغیر

نیاز به هواپیمایی که در سرعت های زیاد و کم، و نیز در ارتفاع های بالا و پایین به طور یکسان کارایی داشته باشد، نهایتا به بهره گیری از بالهایی با زاویه تغییرپذیر منجر شد.آزمایش بر روی بالهای متغیر از پیش از جنگ اول جهانی اغاز شده بود. در جنگ دوم، المان و
بریتانیا نیز آزمایشهایی در این زمینه انجام دادند. در سال 1951 این اندیشه با ساخت هواپیمای بل اکس – 5 به واقعیت درامد. یک سال بعد، شرکت مهندسی گرومن، هواپیمای XF10F را که دومین هواپیمای آزمایشی امریکا با بالهای متغیر بود به پرواز دراورد. . به نوشته سرگرد فرهاد نصیرخانی در سایت ‎IIAF ، عراق از سال 1970 گرم مذاکره با فرانسه بود تا هواپیمای میراژ اف – 1 را به کار گیرد، و این نیز عامل دیگری در گزینش F-14از سوی ایران بود.اما مشکلات اساسی و بخصوص تعادل حین پرواز حل نشده مانده بود. کلید موفقیت بال متغیر در سال 1959 به دست مهندسان مرکز تحقیقات لنگلی وابسته به ناسا پیدا شد. انها هواپیمایی طرح کردند که در ان، هر بال بر محوری جداگانه گردش می کرد، حال انکه در طرح های پیشین، یک مفصل مشترک وجود داشت. با این دستاورد، مرکز ائرودینامیکی هواپیما به هنگام تغییر زاویه بالها تقریبا ثابت می ماند.تفاوت چشمگیر میان حداکثر و حداقل سرعت پرواز F-14(حداکثر 2548کیلومتر بر ساعت یا2.4برابر سرعت صوت تا حداقل 180 کیلومتر بر ساعت) نشان دهنده مقدورات پروازی گسترده این هواپیما بود که تنها به یمن بالهای متغیر امکان پذیر می شد. برای برخاستن از باند و امکان به حداقل رساندن مسافت دورخیز، بالهای F-14در حالت کاملا باز قرار می گیرند. با افزایش سرعت هواپیما، نیروی بالا برنده (برا) که از بالهای باز پدید امده، بتدریج بدل به نیروی مقاوم (پسا) می شود. برای دستیابی به توازن بهینه میان برا و پسا، کامپیوترهای F-14بال ها را به عقب متمایل می کنند، تا انکه در نهایت عقب رفتگی، بال به شکل دلتا در می اید تا به هواپیما قدرت اوجگیری و گشت زنی با سرعتهای بسیار بالا را بدهد.

در نتیجه، F-14 قادر است زیر فشاری حدود 7 برابر شتاب جاذبه (جی) به مانور بپردازد. اما بال متغیر، تنها یکی از نواوریهای بی سابقه ای بود که F-14 را به یک شکاری منحصر به فرد تبدیل می کرد. ویژگی اسرارامیز و بی همتای دیگر ان، سیستم کنترل اتش AWG-9بود. همین دستگاه و موشکهای فینیکس متمم آن بود که شوروی و امریکا را در اعماق آبهای دریای شمال به جستجوی لاشه ی F-14واداشته بود.

قدرت آتش مرموز

توانایی جستجو و درگیری چندگانه هدف، قابلیت ردگیری حین جستجو و گزینش اولویت هدف با کامپیوتر، در زمان خود از AWG-9 تنها سیستم جنگ افزار هوابرد جهان را پدید اورد که می توانست در ان واحد با بیش از یک تهدید روبرو شود. این سیستم می تواند 24 هدف را هم­زمان جستجو و ردگیری کند و شش هدف را در جهت های مختلف و ارتفاع مختلف در فاصله بیش از 160
کیلومتر به طور همزمان مورد حمله قرار دهد. موشک هوابه هوای AIM-54 فینیکس که به وسیله سیستم کنترل اتش AWG-9هدایت می شود، دارای کنترل راداری فعال است، یعنی پس از شلیک، نیازی نیست که رادار هواپیما به پرتوافشانی بر هدف ادامه دهد، بلکه رادار تعبیه شده در خود موشک، آن را به سوی هدف می راند. این موشک بیش از پنج برابر صوت سرعت می گیرد و بردی حدود دویست کیلومتر دارد. کافی است یک بار رادار سیستم AWG-9که در دماغه F-14جاسازی شده، هدفی را کشف کند و روی آن قفل شود، تا همواره در تیررس سیستم کنترل اتش بماند. انگاه خلبان دوم F-14می تواند هدف را با توجه به مشخصات آن، به وسیله سلاح مناسب، منهدم کند. AWG-9افزوده بر شلیک موشک های دور پرواز فینیکس، می تواند موشک های هوا به هوای نیمه فعال اسپارو، و موشکهای مادن قرمز حرارت یاب سایدوایندر را نیز پرتاب کند. F-14از یک قبضه تیربار 20 میلیمتری ولکان هم برخوردار است که در بخش زیرین سمت چپ دماغه هواپیما جای گرفته و در نبردهای نزدیک هوایی به کار می رود. این تیربار را نیز سیستم AWG-9کنترل می کند.

جستجوی راداری پالس داپلر تامکت

سیستم AWG-9 بسیار پیچیده و از نوع آنالوگ است در نتیجه امکان بروز نقص در آن نسبت به سیستم های پیشرفته تر الکترونیکی بیشتر است . البته حافظه ی اضافه ی کامپیوتر AWG-9 این امکان را فراهم نموده تا ازتوانایی آزمایش درست کارکردن اجزای خود نیز برخوردار گردد . افسر رهگیری راداری می تواند با استفاده از تجهیزات درونی آزمایشگر BITE = BUILT IN TEST EQUIPMENT سیستم ، یک سری بازبینی را پیش از پرواز هنگام پرواز و پس از پرواز انجام دهد . این آزمایشها میتوانند نقصهای الکترونیکی بروز کرده در سیستم های گوناگون هواپیما را مجزا کرده و به اصطلاح قرنطینه نمایند . وی میتواند با انتخاب حالت مربوط روی صفحه کلید ارتباط با کامپیوتر AWG-9 اقدام به انجام بازبینی و آزمایش حین پرواز بنماید . به مجرد اینکه نقص بروز کرده قرنطینه شد افسر رهگیری راداری در حال پرواز با بخش تعمیر وو نگهداری اسکادران خود تماس برقرار می کند . پرسنل تعمیر و نگهداری در بسیاری از موارد می توانند مشکل را از طریق گفتگوی رادیویی در حین پرواز رفع نمایند در نتیجه نیازی نخواهد بود تا تامکت برای رفع نقص به پایگاه برگردد.اگر یکی از حالتهای رادار AWG-9 در هنگام پرواز به درستی کار نکند کامپیوتر BITE تصمیم میگیرد که آیا سیستم همچنان می تواند وظایف خود را انجام دهد و آیا می توان نقص را با استفاده از حالت راداری دیگری نادیده گرفت یا خیر .
جستجوی پالسی :

رادار پالسی برای جستجوی هدفهای هوابرد یا نقشه برداری از زمین کاربرد دارد . حالت پالس نمی تواند سرعت تغییر برد را نشان دهد و فقط برد را در برابر سمت نشان می دهد . طیف کامل ترکیبات الگویی آنتن رادار AWG-9 به صورت 10 درجه ، 20 درجه ، 40 درجه یا 65درجه در سمت و 1 ، 2، 4 ، یا 8 خط در بلندا در دسترس می باشد . برعکس رادارهای داپلر ، هیچگونه محدودیت زاویه ای عمود بر مسیر پرواز در رادارهای پاسی وجود ندارد . در حالت پالس داپلر ، ملاقات یک تامکت با هواپیمای سوخترسان در حال گشت زنی کار دشواری است . لکه ی روی صفحه ی رادار فقط در صورتی قوی است که هواپیمای سوخترسان به تامکت نزدیک می گردد ، ولی هنگامی که مسیر دو هواپیما عمد بر یکدیگر باشد ، از روی صفحه ی رادار تامکت محو می گردد و در هنگام دور شدن از تامکت نیز ضعیف خواهد بود . در چنین وضعیتی ، رادار پالسی قدیمی کارایی بهتری دارد . از محدودیتهای این حالت می توان از برد کمتر آن نسبت به حالت پالس داپلر و دشواری جستجو در زیر خط افق را نام برد
.
ردگیری پالسی تک هدفه :

امتیاز عمده ی رادار پالسی این است که هدف هیچگاه در زاویه ی عمود بر مسیر هواپیما از صفحه ی رادار ناپدید نمی شود . این امتیاز هنگامی خودنمایی می کند کخ بدانیم در صورت گردش هدف تحت تعقیب تامکت به زاویه های نزدیک به عمود بر مسیر پرواز تامکت ، حالت پالس داپلر افت کیفیت می یابد ولی رادار پالسی بدون توجه به سمت پرواز هدف همچنان به ردگیری ان ادامه خواهد داد .
حالتهای رادار برای مانورهای رزم هوایی :
سیستم رادار AWG-9 از چند حالت اضافی دیگر برای استفاده در حین اجرای مانورهای رزم هوایی برخوردار میباشد . این حالتها به خلبان یا افسر رهگیری راداری در صندلی عقب امکان می دهد تا هواپیمای هدف را هنگام اجرای مانورهای شدید با G زیاد به طور خودکار کشف و ردگیری نماید . رادار به خلبان امکان می دهد تا بدون نیاز به متوجه کردن دماغه ی تامکت به سمت هدف اقدام به شلیک کند . این حالتها همچنین به خلبان اجازه میدهند تا در جریان نبرد هوایی نزدیک ، حواس خود را معطوف خارج کابین نماید .
قفل کردن به وسیله ی خلبان :
حالت قفل کردن به وسیله ی خلبان PILOT LOCK-ON MODE = PLM به وی امکان میدهد تا رادار را به طور مستقیم روی هواپیمای روبروی خود قفل نماید .
قفل کردن در حالت کاوش عمودی :
قفل کردن در حالت کاوش عمودی VERTICAL SCAN LOCK-ON = VSL برای هنگامی ایده آل است که خلبان به درون مسیر یک هواپیمای در حال مانور گردش بکند . رادار همزمان با غلتیدن هواپیما محدوده ی جلوی تامکت را از بالا به پایین و برعکس با یک پرتوی باریک میکاود . بدین ترتیب هر شیئی که در یک شعاع 9.3 کیلومتری درون محدوده های عمودی کاوش آنتن رادار مسیر پرتو را قطع نماید ، به طور خودکار روی آن قفل خواهد شد ، بدون آنکه نیازی باشد خلبان هواپیما را رو به هدف بگیرد .


قفل کردن سریع به وسیله ی افسر رهگیری راداری (NRL) :


حالت قفل کردن سریع به وسیله ی افسر پروازی نیروی دریایی (NFO) { NFO RAPID LOCK-ON } یا همان افسر رهگیری راداری امروزی به اختیار وی است . افسر رهگیری راداری میتواند آنتن رادار را به سمت هدف متوجه کند این حالت نسبت به دو حالت دیگر کارایی کمتری دارد .
جستجوی پالس داپلر :

این حالت برای کشف اولیه ی هدفهای واقع در برد زیاد کاربرد دارد . استفاده از یک آمپلی فایر ( تقویت کننده ) پارامتریک با نویز کم در گیرنده ی رادار ، کارایی جستجوی پالس داپلر را در بردهای زیاد افزایش داده است . بیشترین برد کشف رادار (2.5 برابر برد رادار F-4J ) با استفاده از همین حالت به دست می آید . داده های خام حاصل از جستجوی پالس داپلر به شکل سمت ، بلندا و سرعت تغییر برد ( میزان نزدیک شدن یا دور شدن هدف در واحد زمان ) روی نمایشگر تلوزیونی 5 اینچی داده های تکمیلی (DDD) نقش می بندد . محد.دیت حالت جستجوی پالس داپلر اینست که برد تا هدف را به دست نمی دهد
.
توضیح :
سرعت تغییر برد RANGE RATE : همچنان که برد تا هدف به زیر 100 مایل کاهش می یابد رادار تامکت شروع به دریافت سرعت تغییر برد ( سرعت تغییر مسافت تا هدف ) می کند در حدود 80 مایلی هدف رادار می تواند برای تا بیش از 20 هدف به طور جداگانه سرعت تغییر برد را محاسبه کند
.
مسافت یابی حین جستجو :

حالت مسافت یابی حین جستجو بیشترین حجم تجسس را همراه با برد ( با سرعت تغییر برد اشتباه نشود ) فراهم می آورد . محدوده ی کشف کشف حجمی AWG-9 در تامکت پانزده برابر رادار F-4J است . حالت RWS علاوه بر سرعت تغییر برد ، خود برد ، سمت و بلندای هدف را نیز نسبت به رادار تامکت به دست می دهد . داده ها روی DDD و اطلاعات پردازش شده روی نمایشگر تلوزیونی 10 اینچی اطلاعات تاکتیکی (TID) نقش می بندد . محدودیتهای این حالت اینست که سمت پرواز ، سرعت یا ارتفاع از سطح زمین هدفها را به دست نمی دهد . همچنین از توانایی کشف هدف در برد زیاد کمی کاسته می شود
.


ردگیری حین کاوش

این همان حالت مرموز و جنجالی است که 24 هدف را همزمان ردگیری می کند . رادار هر 2 ثانیه یک کاوش کامل انجام می دهد ، آخرین موقعیت شناخته شده هدفها را به حافظه ی کامپیوتر میسپارد و تخمین می زند که هر یک از هدفها در کاوش بعدی کجا ظاهر خواهند شد . بدین ترتیب کامپیوتر میتواند سمت پرواز ، ارتفاع ، سرعت ، محدوده های پرتاب ، اولویتهای شلیک و دیگر اطلاعات تاکتیکی را محاسبه نماید . این حالت فقط برای شلیک و هدایت موشک فینیکس کاربرد دارد و از آنجایی که رادار باید هر 2 ثانیه هدفها را ببیند تا کامپیوتر بتواند بین بلندا و سمت رابطه ی متقابل برقرار نماید ترکیب سمت و خط ( بلندا ) باید به گونه ای باشد که هر 2 ثانیه تکرار گردد برای مثال 40 ± درجه و 2 خط یا 20± درجه و 4 خط ..



ردگیری پالس داپلر تک هدفه

حالت ردگیری پالس داپلر تک هدفه تامکت مشابه توانایی سیستم AN/AWG-10 جنگنده ی F-4J است با این تفاوت که برد ان بیشتر است . رادار F-4J می تواند همچون AWG-9 هدفهای بسیاری را کشف کند . اگر افسر سیستمهای جنگ افزار فانتوم بخواهد به سوی یکی از هدفها شلیک کند ، نخست باید آنرا ردگیری نماید که اینکار با قفل کردن رادار روی ان صورت می گیرد . سپس تمامی هدفهای دیگر روی رادار F-4J ( یا رادار تامکت در هر حالت ردگیری بجز TWS ) از صفحه ی رادار نا پدید می شوند . دومین نکته ی منفی رادار F-4J این است که به مجرد قفل کردن روی هدف ، اگر هواپیمای هدف از تجهیزات RWR برخوردار باشد در خواهد یافت که راداری در حال ردگیری اوست . عامل متمایز کننده ی حالت ردگیری حین کاوش در تامکت نسبت به رادار F-4J یا دیگر حالتهای سیستم رادار تامکت امکانات کامپیوتری آن است . در حالی که آنتن رادار همچنان به کاوش منطقه ادامه می دهد این کامپیوتر است که عمل ردگیری را انجام میدهد . چنین وضعیتی هواپیمای هدف را به این اشتباه می اندازد که ردگیری نمی شود و باور می کند که یک هواپیمای دشمن تنها مشغول کاوش منطقه است و خطر مستقیمی متوجه او نیست . از محدودیتهای این حالت باید به توانایی ردگیری ضعیف آن در هنگامی اشاره کرد که هدف از روبرو به سمت تامکت نزدیک نمی شود یا از آن دور نمی گردد زیرا این حالت یکی از زیر مجموعه های حالت پالس داپلر است . اگر آنتن رادارهای معمولی رو به زمین گرفته شود با انبوهی از پژواکهای ناخواسته و مزاحم روبرو میگردد ولی رادارهای پالس داپلر به جای اندازه گیری یک پژواک همچون رادارهای پالسی ، بسامد داپلر تولید شده به وسیله ی هدف متحرک را ردگیری میکند ، بنابراین میتواند هدفهای در حال پرواز در رتفاع پایین را کشف کند . کامپیوتر رادار پالس داپلر ، هوشمندانه تمامی پژواکهای راداری هر جسمی مانند خانه ها ، عوارض زمین ، پلها و .... را که با همان سرعت هواپیمای حامل رادار و در مسیر پرواز آن حرکت میکند حذف مینماید و بقیه را نشان میدهد که همان اشیای متحرک می باشند . ولی بازتابهای راداری شیئی که با زاویه ی 90 درجه از مسیر پرواز هواپیمای در حال جستجو پرواز میکند نیز به طور معمول حذف می شود . رادارهای پالس داپلر سیگنالهای دریافتی را دسته بندی می کنند و غیر هدفها را نادیده میگیرند ولی این حساسیت بیش از حد همانطور که اشاره شد جنبه های منفی نیز به همراه دارد . اگر RWR: RADAR WARNING RECEIVER هدف ارتفاع پایین ، امواج رادار پالس داپلر را کشف کند حضور آن را به خلبان هشدار می دهد و در صورت مساعد بودن میزان سوخت و اولویتهای ماموریتی وی میتواند با اجرای گردشی ، 90 درجه با رادار هواپیمای مهاجم زاویه بگیرد و بدین ترتیب عمود بر مسیر پرواز هواپیمای مهاجم در ارتفاع بالاتر پرواز کند . پس از اجرای این مانور کامپیوتر رادار پالس داپلر آن را از صفحه ی رادار حذف می کند . در F-14 ، رادار پالس داپلر با حذف پس زمینه ، فقط هدف را مشروط به اینکه از روبرو و در راستای مسیر پرواز و یا موازی با آن به سمت تامکت بیاید یا از آن دور شود ، ردگیری کرده و نشان می دهد . پس هدفی که به طور مستقیم به سمت تامکت نمی آید یا از آن دور نمی شود ، برای مثال مسیر آن را قطع می کند ، اثر داپلر را نشان نمی دهد و از پس زمینه ی خود تشخیص داده نمی شود . در چنین مواردی باید به جای پالس داپلر ، حالت پالس را برگزید . جنگنده ی F-4B نیروی دریایی امریکا فقط به یک رادار پالسی مجهز بود در حالی که نوع پیشرفته تر F-4J یک رادار دو حالته ی پالس / پالس داپلر با خود داشت . با وجود این ، تفاوت بزرگی بین F-4J و F-14A وجود دارد که همانا سیستم یکپارچه شده ی AWG-9 است . سیستم رادار AWG-9 در شش حالت اصلی کار می کند چهار حالت در حالت پالس داپلر و دو حالت در حالت پالسی . حالتهای پالس داپلر عبارتند از



جستجوی پالس داپلر PULSE DOPPLER SEARCH (PDS)


مسافت یابی حین جستجو RANGE WHILE SEARCH (RWS)


ردگیری حین کاوش TRACK WHILE SCAN (TWS)


و ردگیری پالس داپلر تک هدفه PULSE DOPPLER SINGLE TARGET TRACK (PDSTT)


حالتهای پالسی نیز عبارتند از :


جستجوی پالسی PULSE SEARCH (PS)


و ردگیری پالسی تک هدفه PULSE SINGLE TARGET TRACK (PSTT)



بزرگترین محدوده ی جستجوی آنتن رادار یک الگوی به اصطلاح هشت خطی (BAR) است که تا 65 درجه از دو سمت محور مرکزی هواپیما را پوشش می دهد . میزان حرکت آنتن رادار به چپ و راست سمت (AZIMUTH) می باشد که بر حسب درجه بیان میگردد . میزان حرکت آنتن رادار به بالا و پایین نیز بلندا ) ارتفاع نسبی یا ELEVATION ) است که به هشت خط تقسیم شده و بر حسب همان نیز بیان میگردد . اجازه بدهید برای فهم بهتر مطلب نخست نگرشی سریع به به شیوه های عمومی کارکرد رادار داشته باشیم تا توان سیستم AWG-9 هر چه بیشتر نمایان شود . فیزیک رادار شبیه فیزیک پژواک صداست . از آنجایی که صدا با سرعت مشخصی حرکت میکند و زمان بین تولید صدا تا بازکشت آن را می توان اندازه گزفت ، پس میتوان مسافت موجود را تا سطح بازتابنده را نیز با استفاده از فرمول زمان – مسافت به راحتی پیدا کرد : مسافت = سرعت پیمایش صدا × زمان
رادار توده ای انفجاری از انرژی رادیویی را با سرعت معینی می فرستد و سپس سیستم ، گذشت زمان را تا بازگشت امواج اندازه میگیرد و بدین ترتیب مسافت را محاسبه میکند . راداری که اینگونه کار میکند ، رادار پالسی PULSE RADAR ) ) نام دارد . محاسبه ی مسافت با استفاده از همین پالسهای ارسالی انجام میگیرد . رادارهایی که در زمان جنگ جهانی دوم به شهرت رسیدند نیز از همین نوع پالسی بودند . رادار پالسی در دهه های 50 و 60 میلادی عاملی کلیدی بود و امروزه نیز همچنان ابزار نیرومندی محسوب می شود .
رادار پالسی تا هنگامی که آسمان پس زمینه ی هدف است به خوبی کار میکند . ولی اگر پس زمینه سطح زمین باشد آنگاه مزاحمت پژواکهای ناخواسته سطحی CLUTTER ) ) زمین روی صفحه ی رادار به حدی میرسد که که به طور معمول هدف از نظر پنهان می شود در نتیجه رادار جدیدی تکمیل شد که فقط هدفهای متحرک را کشف می کرد . رادار جدید پالس داپلر نام گرفت . رادار پالس داپلر پس زمینه را نمی بیند بنابراین در هنگام جستجوی هدفهای زیر خط افق هیچگونه پژواک مزاحم سطح زمین وجود ندارد و از این نظر مزاحمتی ایجاد نمی شود . رادار پالس داپلر نام خود را از اثر داپلر DOPPLER EFFECT ) ) گرفته است.اثر داپلر را هر کسی گاه و بیگاه تجربه می کند . این اثر به ویژه هنگامی محسوس است که در کنار خیابانی ایستاده اید و امبولانسی به سوی شما می آید و سپس از شما دور می شود . شما دو اثر مشخص و مجزا را می شنوید . در مرحله ی نخست ، صدای آزیر آمبولانس زیر و زیرتر و سپس بم و بم تر می شود . یعنی با نزدیک شدن امبولانس به نظر می رسد که بسامد بیشتر و با دور شدن آن کمتر می شود . این در حالی است که بسامد حقیقی آژیر تغییری نمی کند . همچنان که منبع آژیر به شنونده نزدیکتر می شود ، اختلاف بسامد آژیر با بسامدی که پیشتر به گوش شنونده رسیده کمتر می شود و هنگام دور شدن منبع آژیر عکس آن روی میدهد ، یعنی اختلاف بسامد منتشره از آمبولانس به تدریج با بسامد های رسیده به گوش شنونده بیشتر می شود . این پدیده شبیه بازتاب کردن توپ به دیواری است که به سمت پرتابگر حرکت می کند . در این حالت توپ نسبت به هنگامی که دیوار ثابت است ، سریعتر باز میگردد . این پدیده به افتخار کاشف آن کریستین داپلر ، اثر داپلر نام گرفته و در مورد رادار نیز صدق می کند .
حسگر IRST یا INFRA-RED SEARCH AND TRACK

در طول مدت تولید F-14A، به دلیل کیفیت بالای طراحی و قطعات به کارفته، تغییراتی بسیار جزئی روی خط تولید آن انجام گرفت؛ تغییراتی که بعدها، بر روی هواپیماهای تولید قبل نیز اعمال شدند. یکی از این تغییرات که به سال 1972 بر روی F-14A اعمال شد، نصب حسگرهای مادون قرمز AN/ALR-23 در زیر دماغۀ آنها بود. این حسگر را می‏شد به رادار بسیار پرقدرت AN/AWG-9 ساخت هیوز وابسته نمود یا اینکه به طور مستقل به منظور کاوش دقیق مناطقی که در آن هنگام به وسیلۀ رادار کاوش نمی‏شدند، به کار برد.
یکی از برترین رهگیری‏هایی که می‏تواند پاشنۀ آشیل جنگنده - بمب افکن‏های استیلت (رادارگریز) نظیر F-117 یا F/A-22 باشد، استفادۀ جنگندۀ رهگیر از سیستم IRST است. به وسیلۀ این سامانۀ رهگیری، جنگندۀ استیلت، قادر به دانستن اینکه در حال رهگیری است نمی‏شود، سپس جنگندۀ رهگیری کننده، می‏تواند با موشکهای یکپارچه شده با این سیستم، اقدام به شلیک موشک گرمایاب و سرنگونی جنگندۀ رادار گریز دشمن نماید.

IRST چه زمان به کار می‏رود؟

سیستم جستجو و ردگیری مادون قرمز بسیار پیشرفتۀ IRST، به ویژه برای کشف موشکهای دوربرد کروز یا زمین به زمین مجهز به موتور راکتی، و هدفهای با پس‏سوز روشن و ارتفاع بالا نظیر میگهای25 و 31 و هواپیماهای جاسوسی SR-71 ، یا در مواقعی که به کارگیری رادار از نظر تاکتیکی، غیرعقلانی باشد و باعث شناسایی F-14 توسط دشمن گردد، یا به دلیل وجود اقدامات الکترونیکی (ECM) سنگین، ناممکن گردد، بسیار مفید است.ردگیری زاویه‏ای با IRST، بسیار بسیار دقیق‏تر از رادار انجام می‏شود، این موضوع، بارها در طول جنگ و تمرینات مختلف نیروی دریایی ایالات متحده ثابت شده است. با استفاده از این سامانه، ارتفاع هدف نسبت به تامکت، سمت هدف نسبت به تامکت و سرعت نزدیک شدن هدف به تامکت را بسیار بهتر و دقیق‏تر از رادار می‏توان بدست آورد.دقت فوق العادۀ سیستم IRST تعبیه شده در F-14A، آن قدر بالاست که امکان شلیک موشکهایی نظیر AIM-9P2 یا R550 را فراهم می‏آورد. بنا بر برخی گزارشات، تامکتهای ایران، قادر به شلیک موشکهای ماترا R550 و ویمپل R-73 می‏باشند.

:TCS مجموعۀ دوربین تلویزیونی بسیار پیشرفته (TELEVISION CAMERA SET)

این مجموعه، یک دوربین تلویزیونی بسیار پیشرفته و دقیق به کار رفته در F-14 می‏باشد. واحد TCS یک سنجشگر پیشرفتۀ الکترواپتیکالی و در واقع تلکسوپی بسیار دوربرد برای خلبان تامکت است که وی را قادر می‏سازد تا یک هدف پرندۀ دشمن (به ویژه هواپیماهای رادارگریز نظیر F-117 یا F/A-22 را به طور زود هنگام و به صورت چشمی، یافته و شناسایی نماید.این سیستم از طریق یک سیستم تلویزیونی مداربستۀ یکپارچه شده، عمل می‏نماید. در مجموعۀ TCS، دو دوربین پرقدرت جداگانه برای دو حالت مختلف، مورد استفاده قرار می‏گیرد: دوربین زاویه باز (WIDE ANGLE) برای کسب هدف هوایی، و دوربین بزرگنمایی (CLOSE UP) برای شناسایی دقیق هدف.مجموعۀ TCS به طور معمول وابسته به رادار پرقدرت AWG-9 بوده و با آن هماهنگ است؛ یعنی هر دو در هر زمان به یک سو متوجه می‏شوند و به طور خودکار روی نخستین هدف هوایی کسب شده، قفل می‏کند. افسر رهگیری کابین عقب (RIO)، همچنین می‏تواند به طور دستی، کنترل واحد را در حالت شناسایی هدف در اختیار بگیرد و سمت توجه عدسی‏های را با یک جوی‏استیک، تغییر دهد و تصویر بدست آمده توسط TCS را می‏تواند روی صفحۀ رادار مشاهده نماید.
سیستم رهگیری به هنگام جستجو (TRACK WHILE SCAN):
قابلیت رهگیری به هنگام جستجوی تعبیه شده در AWG-9، به وسیلۀ پردازشگر 8 بیتی INTEL 8080 فراهم می‏‎گردد. این پردازشگر، به نحوی طراحی شده است تا كدهای برنامه‏ریزی شدۀ اسمبلی 8 بیتی را اجرا نماید.به طور معمول، یك جنگندۀ شكاری، اهداف خود را به هنگام كاركرد رادار در حالت پالس (PULSE MODE) پیدا می‎كند و یك نمود گرافیكی از هدف یافت شده را بر روی صفحۀ رادار آشكار می‎سازد. سپس خلبان جنگنده، كلید وضعیت كاركرد رادار را به حالت كنترل آتش رادار (FIRE-CONTROL RADAR)، تغییر وضعیت می‏‎دهد كه اساس كار آن بر پایۀ پیوستگی امواج دریافتی توسط رادار می‎باشد. (CONTINUOUS-WAVE RADAR)این امر به رادار امكان شلیك موشكهای نیمه‏ فعال راداری نظیر اسپارو را می‏دهد.نقص عمدۀ این روش آن است كه جنگندۀ شلیك كنندۀ موشك، هم‏زمان تنها به یك هدف می‏تواند شلیك نماید؛ ضمن اینكه جنگندۀ مقابل كه در مسیر موشك قفل شده قرار گرفته است، از طریق سیستم گیرندۀ اخطار راداری (RADAR WARNING RECEIVER) از خطر آگاه می‎شود.روش رهگیری به هنگام جستجو (TWS) از یك ریزپردازنده (INTEL 8080) جهت محاسبۀ اطلاعات كسب شده به هنگام جستجوی هدف در حال پالس بهره می‏برد. موشك AIM-54 از این اطلاعات پردازش شده استفاده می‏كند و به هنگامی كه هدف مورد نظر، در محدودۀ هدف‏یابی فعال رادار درونی موشك فونیكس قرار می‏گیرد، موشك از سیستم ردگیری رادار درونی خود بهره‎مند می‎شود؛در ضمن اینكه این اتفاقات رخ می‎دهند، رادار AWG-9 به عمل جستجوی سایر اهداف ادامه می‎دهد. هنگامی كه خلبان هواپیمای هدف، از خطر حمله آگاه می‎شود، از حضور و موقعیت مكانی جنگندۀ شلیك كننده كه اف14 می‏‎باشد، هیچگاه آگاه نمی‏‎شود.

كاربران رادار AWG-9


كمپانی هیوز، تا قبل از سال 1978، تعداد زیادی از رادار AWG-9 را به همراه قطعات یدكی كافی جهت نگهداری 600 جنگندۀ F-14A/B نیروی دریایی ایالات متحده و 78 فروند جنگندۀ نیروی هوایی شاهنشاهی ایران آماده و تحویل نمود. تمامی سیستم‏های تحویل شدۀ مربوط به شكاری تامكت در نیروی دریایی ایالات متحده، از خدمت خارج شده‏اند؛ وضعیت سیستم‏های موجود در ایران نیز نامعلوم است، اما اعتقاد بر این است كه تعدادی از تامكتهای ایران هنوز در خدمت قرار دارند.


AN/APG-71
سامانۀ APG-71، نمونه‏ای بهسازی شده از رادار AWG-9 در دهۀ 1980 می‏باشد كه جهت نصب بر روی جنگنده‎های F-14D طراحی و ساخته شده است. این رادار، از تكنولوژی و برخی از قطعات عمومی طراحی شده جهت رادار APG-70 كه در جنگندۀ F-15E به كار گرفته شده است، بهره می‎برد.این رادار، به واسطۀ بهره‏گیری از تكنولوژی دیجیتال، دارای سرعت پردازش بسیار بهتری می‏باشد، تغییر حالت كاری راداری بسیار انعطاف‏پذیر است، پارازیت و اغتشاش را به خوبی رد می‏كند، و برد كشف بیشتر نیز دارد.سیستم رادار APG- 71 دارای ویژگی حداقل پرتوافكنی جانبی می‎باشد. كاهش پرتوهای ساطع شدۀ جانبی به وسیلۀ یك كانال محفاظتی تعبیه شده و همچنین سیستم جستجوی زاویه‎‏ای تك‏پالس، همگی باعث شده‏اند رادار در برابر پخش پارازیت و اغتشاشات الكترونیكی دشمن بسیار مقاوم باشد.سیستم رادار APG-71 دارای بردی فوق‏العاده برابر 460 مایل (740 كیلومتر) می‏باشد، اما با توجه به محدودیت ساخت اندازۀ آنتن، این برد تنها به 230 مایل (370 كیلومتر) محدود گشته است. استفاده از داده‏های شبكه‏‎ای (DATALINKED DATA) اجازه می‏دهد دو یا چند جنگندۀ F-14D از حداكثر برد كشف و شناسایی خود بهره بگیرند.پیش از بازنشستگی جنگنده‏‎های اف-14، كمپانی هیوز تعداد كافی از رادار APG-71 را به همراه قطعات یدكی آن جهت نگهداری تعداد 55 فروند جنگندۀ F-14D تحویل نیروی دریایی ایالات متحده داده بود.