بخش هفتم دانش نامۀ جنگندۀ F-14 TOMCAT
بخش 7 : موتورهای تامکت اف14

اشنایی با موتور تامکت JTF10 (TF30)
موتور توربوفن JTF10 ) که با نام نظامی TF30 شناخته میشود ) اولین موتور توربوفن با پس سوز ساخت شرکت پرات اند ویتنی می باشد که کار طراحی و ساخت ان در سال 1959 شروع شد .در سال 1962 توسط وزارت دفاع ایالات متحده به عنوان اولین پیشرانه ی توربوفن با پس سوز برای جنگنده ی جدید ( که تحت عنوان پروژه ی TFX که بعد ها منجر به تولید هواپیماهای F111 شد ) انتخاب شد و در سال 1964 اولین پرواز خودش را بر بستر هواپیمای F111 با موفقیت به انجام رساند .موتور TF30 را میتوان یکی از ناموفق ترین و بد شانس ترین محصولات شرکت پرات اندویتنی دانست. موتوری که علیرغم داشتن ویژگی های عملیاتی بالا به علت مشکل مادر زادی استال ( واماندگی یا خفگی کمپرسور) که از بدو تولد تا آخر خدمت گریبان گیرش بود نتوانست همانند دیگر محصولات ساخت این شرکت موفق باشد .در این مقاله سعی داریم تا به ویژگی های بارز این موتور وهمچنین عواملی که مانع موفقیت این موتور شدند را بررسی کنیم.
اواخر دهه ی 50 میلادی را می توان سال های اوج فعالیت شرکتهای موتورسازی جهان دانست ، شرکت های مطرح موتور سازی جهان دست به ساخت نسل جدیدی از موتورهای روز جهان زدند. موتورهایی که به واسطه ی استفاده از تکنولوژی فن جت دارای ویژگی های خوبی همچون سرعت بالا ، نسبت رانش به وزن بالا ، پس سوز با راندمان و کاهش مصرف سوخت بودند .
از جمله ی این شرکتها ، شرکت معروف موتور سازی پرات اند ویتنی بود که اقدام به طراحی جدید ترین نسل موتور های نظامی جهان کرد
موتور توربوفن با پس سوز
کار طراحی این موتور در سال 1958 آغاز شد و مراحل ساخت اولین پیش نمونۀ این موتور در سال 1959 اغاز شد .درسال 1961 وزارت دفاع ایالات متحده نیاز نیروی هوایی و دریایی خود را به یک جنگنده / بمب افکن مافوق صوت و ناونشین در قالب پروژه ی TFX اعلام کرد و از تمامی شرکت های مطرح هواپیماسازی آن زمان درخواست شرکت دراین مناقصه را کرد. درسال 1962 شرکت جنرال داینامیکس (لاکهید مارتین )با طرح F111برنده ی این مناقصه اعلام شد.در این مناقصه موتور توربوفن TF30-P1 اولین مدل ساخته شده به عنوان قلب تپنده ی این هواپیما انتخاب شد. ساخت اولین پیش نمونه ی F111 درپاییز سال 1963 آغاز شد واولین F111 در 15 اکتبر سال 1964 یعنی 16 روز زودتر از برنامه از پیش تعیین شده آماده شد. در سوی دیگر شرکت پرات اندویتنی در حال انجام آخرین مراحل تست موتورTF30-P1 خود برای انجام اولین پرواز بر بستر F111A بود ، شرکت پرات اند ویتنی آخرین مرحله ی تونل باد موتورTF30 را برای سازگاری ورودی هوای موتور در سال 1964 انجام داد.واما روز موعود فرا رسید. ماه دسامبر ماه پرواز دو تکنولوژی جدید بود. پرواز جدیدترین نسل موتورهای نظامی جهان بر بستر جدید ترین نسل جنگنده بمب افکن های جهان اولین موتور توبوفن با پس سوز نظامی جهان بربستر اولین F111 یا بهتراست بگوییم اولین VTF30 بر بستر اولین VF111 .اولین پرواز هر دوتکنولوژی جدید با موفقیت انجام شد و هردوشرکت به موفقیتهای بزرگی دست پیدا کرده بودند خصوصا پرات اند ویتنی !شرکت پرات اند ویتنی تنها شرکتی نبود که بر روی موتورهای توربوفن با پس سوز کارمیکرد ولی این شرکت اولین شرکت موتورسازی در جهان بود که این نسل از موتورها را در جهان عملیاتی کرد .


مدل های مختلف TF30
TF30-P-1
: اولین سری موتورهای پرات اند ویتنی TF30 این مدل بود که در سال 1964 بر روی هواپیمای جنرال داینامیک F111A نصب شد
TF30-P-2 : این مدل با TRUST برابر 10,200 پوند (45.5KN ) درهواپیمای دو موتوره F6D Missileer نصب شد
TF30-P-3 : این مدل با تراست 10,750 پوند ( با پس سوز ) بر روی F111 A/D/E نصب شد
TF30-P-5 : این مدل بر روی نخستین 67 فروند A-7E نصب شد ( این مدل فاقد پس سوز بود )
TF30-P-6 : با مجموع تراست 11,353 پوند بر روی A-7A نصب شد ( این مدل فاقد پس سوز بود)
TF30-P-7 : این مدل بر روی FB 111A نصب شد
TF30-P-8 : با مجموع تراست 12,159 پوند بر روی A-7B نصب شد ( این مدل فاقد پس سوز بود )
TF30-P-9: این مدل با مجموع تراست 20,907 پوند بر روی F111D/E نصب شد
مدل های D و E دارای مشکلاتی در زمینه ی ورودی هوای این موتور داشتند این مشکل با طراحی دوباره ورودی هوای موتور برطرف شد.
TF30-P-12 : این مدل با مجموع تراست 22000 پوند بر روی هواپیمای F111B نصب شد
TF30-P-18 : این مدل با مجموع تراست 15000 پوند بر روی هواپیمای A-7F نصب شد ( این مدل فاقد پس سوز بود)
TF30-P-100 : با مجموع تراست 25,100 پوند ( با پس سوز ) بر روی هواپیمای F111F نصب شد.این موتور درسال 1985-1986 به TF30-P-111 ارتقا داده شد
TF30-P-103 : این مدل با تراست 18000 پوند بر روی F111C نیروی هوایی استرالیا نصب شد
TF30-P-107 :این مدل با تراست 19,980 پوند بر روی F111G نیروی هوایی استرالیا نصب شد
TF30-P-108 : این مدل بعدها بر روی F111C نیروی هوایی استرالیا نصب شد
TF30-P-109 : این مدل بر روی F111C/G نیروی هوایی امریکا نصب شد
TF30-P-408 : این مدل با مجموع تراست 13,400 پوند بر روی A-7B/CE و A-7P ، EA-7 L ، TA-7C/P نصب شد
TF30-P-412: این مدل با مجموع تراست 20,900 پوند بر روی F14A نصب شد
البته این موتور بر روی F14A مشکلات زیادی را به وجود اورد.واماندگی کمپرسور خصوصا در زاویه ی حمله ی زیاد وحرکت سریع اهرم گاز و مشکلات ورودی هوای موتور از جمله ی بزرگترین مشکلات این موتور بود.
TF30-P-414 : ارتقای TF30-P-414 در ماه مارس 1969 اغاز شد و این موتور در سال 1982 وارد خدمت شد ( گفتنی هست که مدل های اولیه ی این موتور در دهه ی 70 بر روی F14A ایران نصب شد).این مدل با مجموع تراست 20,900 پوند دارای 3 فن سه مرحله ای با کنارگذر پایین بود.این موتور هم نتوانست به طور کامل مشکل واماندگی موتور هواپیماهای تامکت را حل کند.پس از 18 مدل ارتقا و 28 سال خدمت زمان آن فرا رسیده بود تا نیروی هوایی و دریایی ایالات از دست موتورهای پرمشکل و پر هزینۀ TF30خلاص شود.
سر انجام موتورF110 جنرال الکتریک با تراست 25000 پوند وارد کارزار شد و سپس جنگنده های F14B/D همگی به این موتور مجهز شدند.گفتنی است که قرار بود F14A نیروی هوایی ایران در اولین مرحله اورهال خودش در سال 60-62 به موتورهای F110 مجهز شوند که با وقوع انقلاب در ایران این امر هیچ گاه عملی نشد.هم اکنون تامکتهای ایرانی با همان موتور414 دست و پنجه نرم میکنند. ادامه دارد...بخش 8 را فراموش نکنید....